Komende raadsperiode: waarschijnlijk weer forse bezuinigingen op organisatie en sociaal domein
In de afgelopen raadsperiode hebben gemeenten fors bezuinigd op de eigen organisatie en op het sociale en culturele domein. Voor de komende raadsperiode lijken de eigen organisatie en het sociale domein weer de favoriete onderwerpen van bezuinigingen te zijn. De nieuwe gemeenteraden moeten hierover besluiten nemen. De gemeenten met de grootste financiële problemen bezuinigen zwaar.
De gemeenten krijgen in de komende raadsperiode nieuwe taken op de gebieden werk, zorg en jeugd. Die taken werden tot dan toe uitgevoerd door Rijk en provincies. De gemeenten krijgen straks minder geld voor deze taken. Zij verwachten dan ook dat dit in de praktijk nadelig zal uitpakken, ondanks alle inspanningen om effectiever en efficiënter te werken.
Onderzoek
BMC onderzocht de bezuinigingen van gemeenten tussen 2010 en 2013 en inventariseerde de verwachte bezuinigingen voor de periode 2014 – 2017. Het bureau zette een enquête uit onder de gemeentesecretarissen en vergeleek de begrotingen van 51 gemeenten over de periode 2010 – 2013 met elkaar. Ook gegevens van het ministerie van BZK over gemeenten die onder financieel toezicht van de provincie staan en over zogenaamde artikel 12-gemeenten werden bij het onderzoek betrokken, evenals een analyse van gemeentelijke bezuinigingsmonitors.
De belangrijkste bevindingen uit het onderzoek zijn:
· Snijden in eigen vlees was populair
De gemeenten hebben de afgelopen jaren vooral bezuinigd op het beleidsterrein Algemeen Bestuur, waar onder meer de kosten voor bestuursorganen (college van B&W, raad), bestuursondersteuning en de ambtelijke organisatie onder vallen. Een derde (32%) van de gemeenten heeft al meer dan 10% in het personeelsbestand gesneden.
· Ook grote bezuinigingen op cultuur en sociale voorzieningen
Uit de begrotingsvergelijking blijkt dat er op het gebied van Cultuur en Recreatie onder meer bezuinigd is op het vormings- en ontwikkelingswerk (-9%), openbare bibliotheken (-3%) en sport en sportvelden (-2%). De gemeenten besteden circa 35% van hun uitgaven aan Sociale Voorzieningen en Maatschappelijke dienstverlening. Binnen dit pakket bezuinigen zij onder andere 39% op participatiebudget en 17% op sociaal-cultureel werk. De begrotingsvergelijking laat voor de onderzochte gemeenten overigens zien dat er over het totaal aan uitgaven voor Cultuur en Recreatie alsmede Sociale Voorzieningen en Maatschappelijke dienstverlening niet bezuinigd is in de periode 2010 – 2013. Zo is er meer besteed aan natuurbescherming (+25%), overige recreatieve voorzieningen (+29%), bijstandsverlening (+16%) en gemeentelijk minimabeleid (+15%).
· Sociaal domein mogelijk weer fors aangepakt
Uit het onderzoek blijkt dat bij een derde van de gemeenten de verwachting leeft dat in de komende periode nog de grootste bezuinigingen komen op Algemeen Bestuur en Sociale Voorzieningen en Maatschappelijke dienstverlening. Uit het vorige week gepubliceerde kiezersonderzoek van BMC blijkt dat Zorg en welzijn juist bij veel kiezers een topprioriteit is.
· De kaasschaaf werkt niet meer, tijd voor fundamentele keuzes
De afgelopen jaren heeft 34% van de onderzochte gemeenten de begroting op orde gekregen door te bezuinigen via de methode van de kaasschaaf. Slechts 13% probeerde dit te doen via de methode van de strategische heroriëntatie (bezuinigen door als gemeente een andere rol te nemen in het samenspel met maatschappelijke partijen en burgers). Voor de komende raadsperiode verwacht 38% dat de trend van strategisch heroriënteren zal doorzetten.
· Beperkt aantal gemeenten in zware financiële problemen
Voor negen gemeenten zijn de begrotingsproblemen zo groot dat zij in 2014 onder financieel preventief toezicht van hun provincie staan vanwege een niet structureel sluitende begroting. In 2013 stonden vier gemeenten onder curatele van het Rijk via de ‘artikel 12-status’.
· Zware bezuinigingen bij gemeenten in financiële problemen
De gemeenten die er financieel het ergst aan toe zijn, de artikel 12-gemeenten, hebben de afgelopen jaren zwaar bezuinigd, vooral op wegen, straten en pleinen (-43%), binnenhavens en waterwegen (-87%), openbaar groen en openluchtrecreatie (-45%), sport (-39%), oudheidkunde/musea (-70%), stads- en dorpsvernieuwing (-55%) en bouwgrondexploitatie (-57%).
· De efficiencytaakstellingen van de drie decentralisaties als onrealistisch beoordeeld
Bijna de helft van de gemeenten (43%) vindt het niet realistisch dat de gedecentraliseerde taken op het gebied van werk, zorg en jeugd per 1 januari 2015 moeten worden uitgevoerd voor de budgetten die het Rijk overdraagt. Bijna een op de vijf (18%) vindt deze ‘efficiencytaakstellingen’ helemaal niet haalbaar.
· Effecten drie decentralisaties op andere beleidsterreinen en kwaliteit dienstverlening
89% van de respondenten ziet nadelige effecten bij de drie decentralisaties. Door de decentralisaties zal er extra moeten worden bezuinigd op andere beleidsterreinen, zo is de verwachting. Ook komt de kwaliteit van de dienstverlening aan de burger of cliënt onder druk te staan en zal er ongelijkheid in de dienstverlening tussen gemeenten gaan ontstaan, zo vindt de overgrote meerderheid van de ondervraagden.
