1 Inleiding
De schaatswereld in Nederland is volop in ontwikkeling. Niet alleen wordt toegewerkt naar topprestaties in Sochi bij de Olympisch Spelen in Sochi in 2014, ook op het vlak van schaatsaccommodaties wordt veel energie gestoken in innovatie. Thialf biedt sinds 1986 onderdak aan de topsport op het langebaanschaatsen, maar de baan is toe aan vernieuwing waarvoor vergevorderde plannen zijn ontwikkeld. Tegelijk zijn in Almere en Zoetermeer plannen ontstaan en uitgewerkt voor nieuwe
schaatsaccommodaties.
KNSB en NOC*NSF streven ernaar om het schaatsen in Nederland op wereldniveau te houden. Dit
betekent dat er ook aan de kant van training en voorzieningen daaromheen vernieuwend aanbod nodig is. KNSB en NOC*NSF voorzien een aparte ijsbaan voor de topsport, die het hele jaar open is voor de sporters en over alle middelen beschikt voor optimale training, samen met voorzieningen voor huisvesting, onderwijs en medische begeleiding.
Aangezien er drie locaties zijn die interesse hebben getoond een dergelijke accommodatie voor de
topsporters te ontwikkelen, hebben KNSB en NOC*NSF besloten een tender uit te schrijven ten behoeve van de selectie van de beste locatie. In januari en februari is een procedure vastgesteld in overleg met de kandidaten. In maart en april hebben zij keihard gewerkt om een goede bieding te kunnen presenteren.
In mei zijn de drie biedingen beoordeeld. Dit document rapporteert de bevindingen van de beoordelingscommissie.
Samenvatting van de uitvraag
De vraag van KNSB en NOC*NSF draait om een schaatsaccommodatie die speciaal op de topsport is
gericht, inclusief alle faciliteiten ten behoeve van optimale training en omliggende voorzieningen op het gebied van onderwijs, huisvesting en medische ondersteuning. Selectie van een van de initiatieven is voorwaardelijk aan steun van beide partijen.
KNSB en NOC*NSF zijn afgelopen jaar binnen een kort tijdbestek geconfronteerd met drie serieuze
initiatieven op het gebied van nieuwe schaatsaccommodaties in Nederland: Nieuw Thialf Heerenveen, Icedôme Almere en Transportium Zoetermeer. De drie plannen hebben ieder een duidelijke
eigen visie waar een unieke invulling aan wordt gegeven. Voor KNSB en NOC*NSF is het van belang
om objectief en integer om te gaan met dit aanbod en de voorwaarden die daarbij worden aangegeven. KNSB en NOC*NSF hebben een selectieproces ontwikkeld, dat zij samen met de drie partijen zo objectief mogelijk opzetten. Hiermee creëren zij een gelijk speelveld met gelijke kansen voor de drie aanbiedende partijen. Het bepalen van de toetsingscriteria, de vorm en planning van de selectieprocedure is een gezamenlijke actie van alle betrokken partijen.
Met de Aanbieder aan wie de Opdracht wordt gegund, zal na gunning door KNSB en NOC*NSF een
contract worden aangegaan, dat vastlegt dat deze organisaties hun activiteiten voor de topsport zullen ontplooien op de geselecteerde locatie voor een periode van tien jaar durende van seizoen 2016/17 tot en met 2025/26. Daarbij krijgt deze partij het voorrecht om elk seizoen van de internationale topwedstrijden die van de ISU aan Nederland worden toegekend, er één naar keuze te organiseren. Het gaat om de seizoenen dezelfde seizoenen 2016/17 tot en met 2025/26, en tot internationale topwedstrijden worden gerekend:
WK afstanden
WK all round
WK sprint
EK all round
World Cup finale
WK short track
WK kunstrijden
Beoordeling
Onderstaand wordt kort in kwalitatieve termen de indruk weergegeven die de drie biedingen hebben gemaakt op de beoordelingscommissie. De biedingen worden in willekeurige volgorde behandeld.
Vervolgens wordt ingegaan op de financiële soliditeit en ten slotte worden de scores getoond.
4.1 TranSportium, Zoetermeer
TranSportium heeft van meet af aan uitgestraald in te zetten op innovatie, duurzaamheid en wisselwerking tussen topsport en het bedrijfsleven. Dit komt ook in de bieding sterk naar voren. Aan het Programma van Eisen wordt ruimschoots voldaan. Er zijn ambitieuze innovaties in stelling gebracht, zoals magnetisch vast te pinnen veiligheidskussens en laserbehandeling van het ijs. Ook aan de maximumprijs voor het minimum gevraagde ijsuren voor de topsport wordt voldaan. De investeringsbegroting is helder opgezet. De stichtingskosten zijn volledig en er ligt een duidelijk plan voor de financiering met realistische cijfers. TranSportium wordt bovendien gedragen door gedegen partijen, DuraVermeer, Siemens en RoyalHaskoning-DHV, en zal snel vorm krijgen in BIM (moderne interactieve ontwerpvorm met daarin geïntegreerd de beheersing van het realisatieproces in termen van eisen en kosten).
De exploitatiebegroting is sluitend met een uitstekend rendement op het eigen vermogen. Wel lijken
er posten met enig optimisme begroot. Jaarlijks ruim 750.000 recreanten, of in totaal meer dan
1.100.000 schaatsers inclusief verenigingen, Gewestelijke rijders etc., wordt als zeer ambitieus ervaren. De benchmark van Hypercube wijst op een potentieel van ruim 400.000 recreatieve schaatsers met nog enige positieve marge afhankelijk van de geboden faciliteiten. De voorgenomen DBFMOconstructie (de bouwer/ontwikkelaar manifesteert zich als betrokkene bij financiering, management
en beheer en onderhoud) zal de risico’s echter overzichtelijk maken bezien vanuit de topsport. Wat betreft de kwaliteit van de voorzieningen voor de topsport en de omliggende voorzieningen (wonen, onderwijs, en medische en wetenschappelijke ondersteuning) maakt TranSportium indruk door structureel open te staan voor innovatie, maar minder door nog beperkt in te zoomen en af te stemmen op de dagelijkse noden en wensen van topsporters en talenten. Dit geldt met name voor wonen en de medische voorzieningen. De plannen voor de topsportvoorzieningen zijn van goede kwaliteit, hoewel er vraagtekens geplaatst worden bij de demontabele inlinebaan en het plaatsen van ijs voor langebaan, shorttrack en kunstrijden in één ruimte.
TranSportium biedt de vereist 20 ijsuren voor langebaan, shorttrack en kunstrijden aan tegen resp. €
198.000, € 74.957 en € 74.957 per jaar. Extra uren zijn aangeboden tegen € 150 per uur voor langebaan en € 50 per uur voor shorttrack en kunstrijden.
De duurzaamheid van TranSportium staat buiten kijf met meer dan energieneutraliteit door goede
integratie in het ontwerp en energiewinning uit wind. De contractvorm oftewel de DBFMOconstructie vormt ook een goede garantie dat die gerealiseerd zal worden. Ook de vervoersvoorzieningen zullen op orde zijn. De maatschappelijke betekenis krijgt gestalte in het trekken van nieuwe mensen naar de schaatsbaan of -wedstrijd, en in de samenwerking met het bedrijfsleven. De plannen van TranSportium worden gesteund door onder meer de gemeentes Zoetermeer en Lansingerland, Eneco en het Haga Ziekenhuis.
In geval van TranSportium zouden met name de begrote inkomsten uit het schaatsen en schaatsevenementen kritisch geëvalueerd dienen te worden, terwijl dit wel de voornaamste posten voor inkomsten zijn. De stichtingskosten en het plan om het benodigd vermogen te verzamelen zijn realistisch.
Het gaat om 20% eigen vermogen vanuit de initiatiefnemers en founders, 10% de markt te plaatsen
obligaties en 70% bij financiële instellingen onder te brengen vreemd vermogen. Vanwege de soliditeit van de partijen die dit initiatief hebben genomen, en in het licht van de huidige fase van de planvorming, worden de risico’s klein geacht dat TranSportium, in geval van gunning van het commitment van KNSB en NOC*NSF, dit niet zal nakomen. Vanwege de DBFMO-constructie worden ook de risico’s van een eventuele tegenvallende exploitatie voor KNSB en NOC*NSF klein geacht. Hypercube stelt dat TranSportium daarmee de knock-out criteria 2 en 3 inzake investering en exploitatie passeert.
Bestuurlijk draagvlak
Hypercube heeft na overleg met André Bolhuis (dd. 14 mei 2013) contact gelegd met het College van
B&W van Gemeente Almere. Uit overleg met wethouder René Peeters van Jeugd, Onderwijs en Sport
blijkt dat de Gemeente al geruime tijd voorbereidingen treft voor de realisatie van Icedôme. Bovendien is er vanuit het Rijk een bijdrage van € 200 miljoen beschikbaar gesteld aan Almere als stimulans aan sport, cultuur, onderwijs en leefbaarheid. De wethouder geeft aan dat Icedôme hiervan zal profiteren in de exploitatie.
Overleg met de burgemeester Annemarie Jorritsma wijst op een breed draagvlak in het College en de
Raad. Bovendien geeft zij aan dat de Gemeente heeft bijgedragen aan een haalbaarheidsonderzoek, omdat er in eerste instantie enige scepsis bestond ten aanzien van de financiële onderbouwing van de plannen. De resultaten van dit onderzoek hebben die scepsis doen omslaan in enthousiasme, zowel ambtelijk als bestuurlijk.
Advies
De selectieprocedure is een uniek proces geweest, waarbij drie plannen naast elkaar gelegd zijn die,
behalve dat ze alle drie het commitment van KNSB en NOC*NSF verlangen, autonoom zijn. Het mag
toeval heten dat zij alle min of meer gelijktijdig tot wasdom zijn gekomen. Dit betekent voor KNSB en
NOC*NSF een riante uitgangspositie – er is immers meer aanbod dan vraag – maar deze positie brengt ook een grote verantwoordelijkheid met zich mee. Er dient zorgvuldig met alle kandidaten te worden omgegaan, rekening houdend met de afzonderlijke trajecten die zij doorlopen. Geen van deze trajecten is al bij de eindstreep. Er is geen volledige zekerheid dat een van de accommodaties wordt gerealiseerd zoals gepresenteerd in deze selectieprocedure. Het commitment van KNSB en NOC*NSF is daarbij zelf wel een stimulerende factor; anderzijds kan het onthouden van dat commitment betekenen dat de ambities danig moeten worden bijgesteld. Dit is de verantwoordelijkheid die nu ligt bij KNSB en nOC*NSF: om de volgende stap te zetten.
Er zijn drie uitstekende biedingen gepresenteerd door TranSportium, Icedôme en Thialf, elk met een
eigen karakter en andere punten waarop zij scoren. De beoordelingscommissie waardeert de inspanningen van alle drie de kandidaten zeer die zij in het licht van deze selectieprocedure hebben gedaan.
Het advies van de beoordelingscommissie is om het commitment van KNSB en NOC*NSF te gunnen
aan Icedôme Almere. Uit de bieding komt naar voren dat goed is bekeken wat topsporters en talenten nodig hebben, in financiële termen is de bieding veruit de meest aantrekkelijke, en de beoordelingscommissie gelooft dat er een centrum kan ontstaan met grote nationale en internationale uitstraling op de schaatssporten.
De commissie adviseert om de gunning onder voorwaarden op de volgende wijze vorm te geven:
Het gestand doen van de bieding zoals verwoord in het bidbook en de volledige correspondentie van de selectieprocedure.
Uitwerken van de contracten tussen KNSB en NOC*NSF met betrekking tot de dienstverlening aan de topsport door Icedôme Almere. Dit verschaft de topsport als Opdrachtgever de gelegenheid de verdere vormgeving en invulling mede te kunnen bepalen.
Het stellen van een termijn om zekerheid te krijgen over onherroepelijke financiering. Voor dit soort programma’s is het gebruikelijk dat Opdrachtgever en Opdrachtnemer in gezamenlijkheid de voortgang van dit proces besturen. Hierbij kunnen tussentijdse, voorwaardelijke toezeggingen als mijlpaal gebruikt worden. Hypercube heeft Rabobank Almere via haar voorzitter van het bestuur gevraagd en bereid gevonden om vanuit haar expertise een onafhankelijk oordeel te vormen over de consistentie en duurzaamheid van de dan voorliggende financiële constructie van Icedôme Almere. Rabobank Almere is bereid daarop een toelichting te verzorgen aan de bestuurders van KNSB en NOC*NSF.
Na definitieve gunning wordt de selectieprocedure formeel afgesloten. Dit betekent dat er over en
weer jegens de bieders, anders de gunning onder voorwaarden, geen verplichtingen bestaan.
