Door Tom Abel
ZOETERMEER - Hoe vaak komt het niet voor? Burgers worden in een wijk overvallen door de plotselinge uitvoering van gemeenteplannen waar niemand vooraf over is geïnformeerd. Of zij krijgen - weliswaar op tijd - plannen voorgelegd, maar mogen die alleen aanhoren en er niets aan veranderen. Nog erger wordt het als een heel proces van meepraten en meebeslissen wordt opgestart, maar gaandeweg blijkt dat vanuit het Zoetermeerse stadhuis zorgvuldig wordt gestuurd op een vooraf bepaalde uitkomst.
ZOETERMEER - Hoe vaak komt het niet voor? Burgers worden in een wijk overvallen door de plotselinge uitvoering van gemeenteplannen waar niemand vooraf over is geïnformeerd. Of zij krijgen - weliswaar op tijd - plannen voorgelegd, maar mogen die alleen aanhoren en er niets aan veranderen. Nog erger wordt het als een heel proces van meepraten en meebeslissen wordt opgestart, maar gaandeweg blijkt dat vanuit het Zoetermeerse stadhuis zorgvuldig wordt gestuurd op een vooraf bepaalde uitkomst.
Door burgers ingebrachte feiten, argumenten en meningen worden alleen dan als
relevant beschouwd, als ze passen bij het gewenste resultaat. Vragen om nader
onderzoek worden selectief gehonoreerd en verschafte informatie en berichtgeving
is vooraf ingekleurd. Laatstgenoemde aanpak laat zich moeilijker
ontmaskeren,terwijl de gemeente zich intussen vol trots kan beroepen op
toegepaste participatie. Maar als burgers het wel doorzien dan ontsteken zij
niet zelden - en met recht - in razernij. Manipulatie en misleiding, een
eeuwenoud recept voor een langdurig verlies aan vertrouwen.
Overheid moet op de schop!
Ondanks deze frustraties en boosheid van burgers, heeft het gemeentebestuur niet gewoon alle recht beslissingen te nemen en daarin te sturen? Onze politici en bestuurders zijn toch gekozen? Zij vertegenwoordigen toch onze stem bij de inrichting van de stad? Een interessante vraag die - zo blijkt uit onderzoek - steeds duidelijker met “nee” moet worden beantwoord. Terwijl veel burgers zich inzetten voor de plaatselijke gemeenschap, zelfs intensief in vergelijking met andere landen, zijn zij tegelijkertijd geen lid meer van een politieke partij en verdiepen zij zich nauwelijks meer in verkiezingsprogramma’s of de discussie in de gemeenteraad. Hun gang naar de stembus, die overigens al jaren afneemt, wordt bepaald door een combinatie van plichtsbesef, vage ideeën over partijvoornemens en - bovenal - de nationale politieke situatie en agenda. Tel daarbij op de volstrekt onvoorspelbare coalitievorming na afloop en het is duidelijk dat een goede gemeentelijke vertegenwoordiging van de burger, in Zoetermeer maar ook elders, zeer twijfelachtig is. Dit gegeven krijgt een dramatischer aanblik als men beseft dat de gemeente binnenkort veel extra taken van de Rijksoverheid krijgt toebedeeld die zo terecht komen in een politieke arena die toch al minder recht van spreken heeft.
Het is niet zo dat burgers niet betrokken zijn bij de ontwikkeling van hun stad, integendeel zelfs, maar zij willen dat hun mening en bijdrage op een andere manier wordt gehoord en gewaardeerd. Recente rapporten van belangrijke instituten tonen dit nog maar weer eens aan. Een goede en heel andere inrichting van de burgerlijke betrokkenheid is het antwoord, waarbij de rol van het stadhuis veel meer wordt teruggebracht tot die van (neutrale) procesbegeleider en kennisleverancier. Of, zoals de Raad voor openbaar bestuur en de Wetenschappelijke Raad voor het Regerings-beleid het, vrij vertaald, zeggen:
· Er wordt door de overheid beweerd dat burgers te weinig betrokkenheid tonen of geen verantwoordelijkheid willen nemen. Een overvloed aan onderzoeken toont echter aan dat Nederland zich kan verheugen in zeer actieve en betrokken burgers.
· De overheid moet veel minder pretenties en ambities hebben en zich aansluiten bij initiatieven en ideeën van burgers, die hier allang mee aan de slag zijn.
· De overheid moet voorwaarden scheppen die burgers in staat stelt om eigen en gedeelde belangen zelf te laten invullen en uitvoeren.
· Burgers en hun sociale gemeenschappen moeten snel meer verantwoordelijkheid en zeggenschap krijgen.
· Bestuurders en politici dienen zich veel minder te profileren en op de voorgrond te treden. Zij moeten ruimte bieden aan burgers in plaats van te hechten aan formele macht en het politieke primaat.
· De overheid moet haar burgers zeer serieus nemen en in alles “denken vanuit de burger”.
Nieuw participatievoorstel wederom wassen neus
Als je dit alles overziet kun je met recht vragen: hebben die verkiezingen volgend jaar eigenlijk nog wel zin? Moeten wij nog wel gaan stemmen? En als we dat dan toch vol plichtsbesef doen, moeten we dan niet stemmen op een partij die deze nieuwe tijd werkelijk begrijpt en tot in elke vezel van haar partij en haar programma heeft uitgewerkt? Maar wat als zij dit geen van allen doen of er alleen cosmetisch invulling aan geven, moeten we dan in het voorjaar van 2014 niet gewoon massaal thuis blijven? De paniek die het zal veroorzaken zal de zeer noodzakelijke cultuuromslag zeker bespoedigen.
Overheid moet op de schop!
Ondanks deze frustraties en boosheid van burgers, heeft het gemeentebestuur niet gewoon alle recht beslissingen te nemen en daarin te sturen? Onze politici en bestuurders zijn toch gekozen? Zij vertegenwoordigen toch onze stem bij de inrichting van de stad? Een interessante vraag die - zo blijkt uit onderzoek - steeds duidelijker met “nee” moet worden beantwoord. Terwijl veel burgers zich inzetten voor de plaatselijke gemeenschap, zelfs intensief in vergelijking met andere landen, zijn zij tegelijkertijd geen lid meer van een politieke partij en verdiepen zij zich nauwelijks meer in verkiezingsprogramma’s of de discussie in de gemeenteraad. Hun gang naar de stembus, die overigens al jaren afneemt, wordt bepaald door een combinatie van plichtsbesef, vage ideeën over partijvoornemens en - bovenal - de nationale politieke situatie en agenda. Tel daarbij op de volstrekt onvoorspelbare coalitievorming na afloop en het is duidelijk dat een goede gemeentelijke vertegenwoordiging van de burger, in Zoetermeer maar ook elders, zeer twijfelachtig is. Dit gegeven krijgt een dramatischer aanblik als men beseft dat de gemeente binnenkort veel extra taken van de Rijksoverheid krijgt toebedeeld die zo terecht komen in een politieke arena die toch al minder recht van spreken heeft.
Het is niet zo dat burgers niet betrokken zijn bij de ontwikkeling van hun stad, integendeel zelfs, maar zij willen dat hun mening en bijdrage op een andere manier wordt gehoord en gewaardeerd. Recente rapporten van belangrijke instituten tonen dit nog maar weer eens aan. Een goede en heel andere inrichting van de burgerlijke betrokkenheid is het antwoord, waarbij de rol van het stadhuis veel meer wordt teruggebracht tot die van (neutrale) procesbegeleider en kennisleverancier. Of, zoals de Raad voor openbaar bestuur en de Wetenschappelijke Raad voor het Regerings-beleid het, vrij vertaald, zeggen:
· Er wordt door de overheid beweerd dat burgers te weinig betrokkenheid tonen of geen verantwoordelijkheid willen nemen. Een overvloed aan onderzoeken toont echter aan dat Nederland zich kan verheugen in zeer actieve en betrokken burgers.
· De overheid moet veel minder pretenties en ambities hebben en zich aansluiten bij initiatieven en ideeën van burgers, die hier allang mee aan de slag zijn.
· De overheid moet voorwaarden scheppen die burgers in staat stelt om eigen en gedeelde belangen zelf te laten invullen en uitvoeren.
· Burgers en hun sociale gemeenschappen moeten snel meer verantwoordelijkheid en zeggenschap krijgen.
· Bestuurders en politici dienen zich veel minder te profileren en op de voorgrond te treden. Zij moeten ruimte bieden aan burgers in plaats van te hechten aan formele macht en het politieke primaat.
· De overheid moet haar burgers zeer serieus nemen en in alles “denken vanuit de burger”.
Nieuw participatievoorstel wederom wassen neus
Als je dit alles overziet kun je met recht vragen: hebben die verkiezingen volgend jaar eigenlijk nog wel zin? Moeten wij nog wel gaan stemmen? En als we dat dan toch vol plichtsbesef doen, moeten we dan niet stemmen op een partij die deze nieuwe tijd werkelijk begrijpt en tot in elke vezel van haar partij en haar programma heeft uitgewerkt? Maar wat als zij dit geen van allen doen of er alleen cosmetisch invulling aan geven, moeten we dan in het voorjaar van 2014 niet gewoon massaal thuis blijven? De paniek die het zal veroorzaken zal de zeer noodzakelijke cultuuromslag zeker bespoedigen.
Het college van B&W van Zoetermeer heeft op basis van de nieuwste inzichten een conceptnota over burgerbetrokkenheid geschreven en dit aan de gemeenteraad voorgelegd. Hoewel veel van bovengenoemde overwegingen en inzichten in de teksten zijn te lezen, blijkt in de uitwerking toch weer sprake te zijn van cosmetische aanpassingen. Want nog steeds bepaalt de gemeente op basis van vage randvoorwaarden of en hoe participatie van burgers plaatsvindt.
Ten eerste stelt de nota dat bepaald moet worden of participatie eigenlijk wel kan,omdat beleid voor een onderwerp al vast kan staan (tja, hier kan je alles mee op zeep helpen, want beleid is er altijd wel!).
Ten tweede stelt de nota dat moet worden vastgesteld of politiek en ambtenaren wel invloed willen delen (een aanval op het hele wezen van participatie en een uitweg voor elke onwenselijke invloed!).
Ten derde stelt de nota dat moet worden bepaald of de gemeente wel bereid is in alle openheid over de kwestie te communiceren (wederom het heft in eigen handen!).
Ten vierde stelt de nota dat er een constructieve relatie moet zijn met externe deelnemers (die bij forse kritiek van de deelnemers gemakkelijk kan worden ontkend!).
Ten vijfde stelt de nota dat er voldoende middelen beschikbaar moeten zijn (dat is waar, maar ook die voorwaarde is naar willekeur te interpreteren!).
Hardnekkige bestuurscultuur is echte probleemHeel veel, zo niet alles komt aan op de bestuurscultuur in het stadhuis. Ongeacht een nieuwe visie op participatie, zolang de cultuur nog steeds wordt gekenmerkt door geslotenheid, selectief communiceren en vooraf bekokstoven, dan zijn de rand-voorwaarden een makkelijk middel om de zaak lam te leggen. De bestuurscultuur in Zoetermeer is verre van modern. Bepaalde kritische vragen worden wel beantwoord, andere vragen - die minder goed uitkomen - steevast niet. Bepaalde onderzoeken en raadplegingen worden wel uitgevoerd, andere juist weer niet. En wat betreft communicatie: je hoeft maar op Twitter te kijken om te zien hoe wethouders zich laten gelden: een onophoudelijk stroom van successen en “goed nieuws” tweets, die eerder wantrouwen dan waardering opwekken. Het Zoetermeerse bestuur houdt niet zo van openheid en kwetsbaarheid, van het ruiterlijk toegeven van fouten en mislukkingen, of van tegenspraak. Zij is in flink wat gevallen zelfs rancuneus en wraakzuchtig als burgers zich (geheel rechtmatig) vastbijten in een kwestie. Gegeven de allesbepalende factor van de cultuur voor het welslagen van de participatie, is een gezonde dosis wantrouwen van de burger dan ook volkomen op zijn plaats.
Initiatiefnemers bestraft?
Tot slot nog dit: Onder de naam Wij Zijn Zoetermeer! is door een samenwerkingsverband van Zoetermeerse groeperingen is uit grote zorg een burgerinitiatief ingediend voor de verandering van de participatie. Daarin het voorstel voor een “participatiecommissie”, die nauw toeziet op juiste naleving en die voor een wezenlijk deel bestaat uit burgers. Uit de wandelgangen van het stadhuis vernamen zij al: “Als deze commissie er komt, dan mogen die mensen van WZZ daar niet in!”. Hoezo juiste cultuur, hoezo vertrouwen in je burgers?
